Kısa cevap
UX, bir kişinin bir ürün, hizmet veya kurumla etkileşim kurarken yaşadığı deneyimin bütününü ele alan alandır.
Nerede işine yarar?
Arayüzdeki tek bir ekranın yanında öğrenme, hata çözme, hizmet alma ve kullanım sonrasındaki deneyim de incelenir. Araştırma bulguları, kullanıcı akışları ve gerçek kullanım gözlemleri kararları besler. Bir ekranın görsel kalitesi, deneyimin yalnız bir parçasıdır.
Tanımdan uygulamaya, kendi denemene.
Bir cümlede uygulaması
Bir alışverişte ürün bulmadan ödeme hatasını çözmeye kadar bütün yolculuğu incelemek.
Neyle karıştırılmamalı?
UX yalnız UI tasarımı değildir; arayüz dışındaki temasları ve kullanıcının beklentilerini de kapsar.
Ekran güzel. Peki yolculuk nasıl?
Bir kişi stüdyonun web sitesinde hizmetleri inceliyor, uygun bir çalışma buluyor ve görüşme talebi gönderiyor. Arayüzün rengi veya tipografisi bu deneyimin parçası, fakat deneyimin tamamı değil. Talebin ulaştığını anlayabilmesi, bundan sonra ne olacağını bilmesi ve beklediği konuda yanıt alması da aynı yolculuğa dahil. UX, bu temasları kişinin amacı ve koşulları üzerinden birlikte düşünmeye yardım eder.
Örnek bir incelemede önce kişinin işini tarif ederiz: yeni ürününü anlatacak bir ekip arıyor, ancak hangi hizmete ihtiyaç duyduğundan emin değil. Hizmet sayfasında teknik terimlerden oluşan uzun bir liste görmek bu belirsizliği çözmeyebilir. Kapsamı anlaşılır anlatmak, ilgili bir çalışma göstermek ve görüşmenin ne işe yarayacağını açıklamak daha yararlı olabilir. Buradaki tasarım kararı, bir butonun görünümünden önce içeriğin sırasıyla ilgilidir.
Bu senaryo hayali bir çalışma örneğidir; görüşme sayısının arttığına dair bir sonuç iddia etmez. Deneyimi değerlendirirken beklentilerimizi gözlemlerden ayırırız. Kullanıcının nerede duraksadığını, hangi sözcüğü yanlış anladığını ve hangi bilgiye geri döndüğünü kaydederiz. Ardından sorunun içerik, arayüz, teknik davranış veya hizmet süreciyle ilişkisini araştırırız. UX çalışmasının çıktısı bazen yeni ekran, bazen de daha açık bir iletişim kararıdır.
Bir deneyim haritası hazırlarken ziyaretçinin beklentisiyle kurumun sürecini aynı şey sayma. Kurum açısından form bir kayıt oluşturmuş olabilir; kişi açısından ise henüz konuşma başlamamıştır. Bu iki bakışın ayrıldığı yerde açıklama veya yeni bir temas gerekebilir. Örneğin talebin alındığını söyleyen kısa bir yanıt, hangi bilginin sonraki görüşmede kullanılacağını da anlatabilir. Kullanıcıya yeniden aynı soruları sormak gerekiyorsa bunun nedenini düşün. Kayıt sistemi düzenli görünürken insanın deneyimi parçalı kalabilir. Haritanın amacı, yalnız ekranların birbirine bağlandığını göstermek değil bu kopuklukları görünür kılmaktır.
UX kararını tek bir kişinin zevkine bırakmamak için gözlenen sorun, önerilen değişiklik ve beklenen etkiyi birlikte kaydet. Bir başlığı sadeleştirmek veya örneği daha yukarı almak küçük değişiklikler gibi görünür, fakat hangi belirsizliği azaltacakları açık olmalıdır. Sonraki incelemede bu kayda dönmek, ekipteki tartışmayı aynı hedefte tutar. Karar işe yaramadıysa önceki not başarısızlığı saklamak için değil, bir sonraki varsayımı daha bilinçli kurmak için kullanılır. Öğrenme, deneyim tasarımının üretim kadar önemli parçasıdır.
UX ile UI aynı soruya bakmaz
UI’nin odağı
Arayüz; kişinin gördüğü, okuduğu ve kullandığı kontrolleri düzenler. Bir tarih seçicinin görünümü, alan etiketleri, hata durumu ve odak işareti UI kararlarıdır. Bunların iyi tasarlanması gerekir, ancak hizmetin bütün beklentilerini tek başına açıklamaz. Aynı güzel ekran, yanlış içerik sırasıyla kullanıcının işini zorlaştırabilir.
UX’in çerçevesi
Kullanıcı deneyimi, tarih seçmenin neden gerektiğini, kişinin hangi bilgiye ihtiyaç duyduğunu ve işlemden sonra ne yaşadığını da sorgular. UI bu çerçevenin önemli bir parçasıdır. İki alanı rakip gibi ayırmak yerine, yolculukta verilen kararın arayüzde nasıl görünür olacağını birlikte tasarlamak daha işlevseldir.
Deneyimi bir görev üzerinden okumak
UX çalışmasında ekranın görünümü kadar kişinin amacına ulaşıp ulaşamadığı incelenir. Göreve başlama, bilgi arama, karar verme ve hata sonrası toparlanma aynı deneyimin parçalarıdır. Tasarım önerileri bu akış boyunca gözlenen sorunlarla ilişkilendirildiğinde daha kolay değerlendirilebilir.
- Kullanıcının yapmak istediği işi ve bağlamını tanımla.
- Başlangıçtan sonuca kadar adımları çıkar.
- Gerçek görev denemelerinde takılma ve yanlış anlamaları gözle.
UX yalnız kullanıcı testi midir?
Test önemli bir araştırma yöntemidir; UX'in tamamı değildir. Bilgi mimarisi, içerik, etkileşim, erişilebilirlik ve süreç kararları da deneyimi etkiler. Hangi yöntemin kullanılacağı cevap aranan soruya göre seçilir.
İşin içinde sorulacaklar.
UX araştırması yalnız anket yapmak mı?
Hayır. Görüşme, kullanım gözlemi, mevcut destek talepleri ve görev odaklı denemeler farklı sorulara cevap verebilir. Yöntemi araştırmak istediğin belirsizliğe göre seç. İnsanların ne söylediği ile gerçekte hangi adımda zorlandığı farklı olabilir. Birkaç kişinin görüşünü evrensel sonuç gibi sunma; bulgunun kimlerden ve hangi koşullarda geldiğini açık tut. Araştırma, tasarımın yerine karar veren bir makine değil, kararı daha iyi bilgilendiren çalışmadır.
Daha az tıklama her zaman daha iyi deneyim mi?
Tıklama sayısı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Tek ekrana sıkıştırılmış uzun bir form, birkaç anlaşılır adıma bölünmüş formdan daha zor olabilir. Her adımın anlamını, hatırlama yükünü, geri dönüşü ve yanlış karar riskini düşün. Gereksiz işlemleri kaldırmak değerlidir; gerekli açıklamayı da kaldırmak aynı şey değildir. Görevin ne kadar açık ve güvenilir tamamlandığını, yalnız sayısal kısalıkla karıştırma.
Bir değişikliğin işe yaradığını nasıl anlarız?
Önce hangi davranışın değişmesini beklediğini belirt. Hizmeti doğru anlamak, ilgili örneği bulmak ve formu tamamlamak ayrı hedeflerdir. Tasarım öncesi gözlem ile sonraki gözlemi benzer koşullarda karşılaştırmaya çalış. Kullanım verisini yorumlarken trafik ve içerik gibi başka etkenleri de düşün. Bir görsel yenilemenin her olumlu sonucu tek başına yarattığını varsaymadan, bulguları ve açık kalan soruları birlikte raporla.
Tek görevin izini sür
Kendi sitenden bir görev seç: örneğin uygun hizmeti bulup bir görüşme başlatmak. Bu çalışmada bütün siteyi aynı anda düzeltmeye çalışma. Bir kişinin izleyeceği yolu, gerekli bilgiyi ve sistemin cevaplarını görünür hale getir.
UX bir ekranı beğendirme disiplini değildir. Kişinin amacını, temasları ve sonucu birlikte düşünür. Karakterli bir tasarım, bu yolculukta neyi kolaylaştırdığını açıklayabildiğinde daha sağlam bir zemine oturur.
Bağlantılı kavramlar
- UIUI, bir kişinin dijital ürünle etkileşim kurduğu ekran, kontrol ve görsel geri bildirimlerin oluşturduğu arayüzdür.
- Kullanıcı akışıKullanıcı akışı, bir kişinin belirli bir hedefe ulaşmak için ürün içinde geçtiği adımlar ve karar noktalarıdır.
- KullanılabilirlikKullanılabilirlik, belirli kullanıcıların belirli görevleri bir ürünle ne kadar rahat ve anlaşılır biçimde tamamlayabildiğini ele alır.