Kısa cevap
WCAG, web içeriklerinin erişilebilirliğini değerlendirmek için W3C tarafından yayımlanan başarı ölçütleri ve rehberlerdir.
Nerede işine yarar?
Algılanabilirlik, kullanılabilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık ilkeleri altında düzenlenir. Bir sürüm ve uygunluk düzeyi belirtmeden ‘WCAG uyumlu’ demek kapsamı belirsiz bırakır. Değerlendirme otomatik araçlarla birlikte insan kontrolünü de gerektirir.
Tanımdan uygulamaya, kendi denemene.
Bir cümlede uygulaması
Bir formun etiket, hata bildirimi, odak ve klavye davranışını ilgili başarı ölçütleriyle incelemek.
Neyle karıştırılmamalı?
Lighthouse erişilebilirlikte yüksek puan almak tek başına bütün WCAG ölçütlerine uygunluğu kanıtlamaz.
Ortak ölçüt, somut inceleme
Bir ekip 'erişilebilir bir site' istediğinde herkes farklı bir şey anlayabilir. Kimi yalnız renk kontrastını, kimi ekran okuyucuyu, kimi de klavye kullanımını düşünür. WCAG, web içeriği erişilebilirliği için ortak ilkeler ve sınanabilir başarı ölçütleri sunan W3C rehber ailesidir. Algılanabilirlik, kullanılabilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık ilkeleri altında düzenlenir; uygunluk hedefi konuşulurken sürüm ve seviye açıkça belirtilmelidir.
Örnek bir proje planında yalnız 'erişilebilirlik tamamlanacak' yazmak yerine hangi kapsamın değerlendirileceğini belirleriz. Ana sayfa, hizmet detayı, iletişim formu ve menü akışı farklı durumlar içerir. Yüklenme, hata ve açık modal gibi geçici durumlar da görünür tasarımın parçasıdır. İnceleme yalnız en temiz ekran görüntülerini kapsarsa gerçek kullanımda karşılaşılacak bazı sorunlar dışarıda kalabilir.
Standart metni, değerlendirme yöntemleri ve açıklayıcı örnekler aynı tür belge değildir. W3C’nin teknikleri ve açıklamaları uygulamayı anlamaya yardımcı olur; bir örneği kopyalamak bütün ürünün uygun olduğunu göstermez. Ekip, ilgili ölçütün hangi kullanıcı ihtiyacına cevap verdiğini ve mevcut arayüzde nasıl karşılandığını anlamalıdır. Böylece çalışma, madde numaralarını bir rapora yazmaktan çıkıp davranışın incelenmesine dönüşür.
WCAG’yi yalnız denetim günü açılan bir dosya olarak kullanmak, sorunları üretimin sonuna bırakabilir. Tasarımda kontrol durumları, içerikte anlamlı başlıklar ve geliştirmede uygun yapı baştan düşünülebilir. Her rolün sorumluluğu belirlenirse birçok karar ortak bileşenlerde tutarlı biçimde uygulanır. Bu yaklaşım sonuç raporunu gereksiz kılmaz; raporun, yapılan çalışmanın gerçek kapsamını ve kalan sınırlamaları anlatmasını kolaylaştırır.
Rapor dilinde kapsam dışı kalan alanları görünür tutmak önemlidir. Henüz incelenmemiş bir video arşivi, üçüncü taraf randevu aracı veya giriş gerektiren bölüm varsa bunları sessizce tamamlanmış sayma. Aynı şekilde bulunan bir sorunun bütün sayfalarda bulunduğunu görmeden genelleme yapma. Örneklem, yöntem ve tarih bilgisi raporun neyi anlattığını belirler. Bu açıklık, çalışmanın değerini azaltmaz; sonraki adımı planlamayı mümkün kılar. Ekip düzeltmeleri tamamladığında hangi alanların yeniden değerlendirildiğini kaydeder. Böylece bir uygunluk çalışması yalnız sonuç etiketinden oluşmaz, izlenebilir kararlar ve gerçek gözlemler üzerinden ilerler. Teknik hedef ile yapılan işin kapsamı aynı cümlede anlaşılır hale gelir.
Standart uygunluğu ile otomatik puan
Puan çıktısı
Bir tarama aracı belirli kuralları otomatik kontrol edip puan veya bulgu listesi üretebilir. Bu çıktı tekrarlanabilir teknik sorunları yakalamak için yararlıdır. Fakat aracın kapsamı standarttaki bütün ölçütleri ve gerçek kullanıcı davranışlarını kapsamayabilir. Tek bir puanı bütün ürün için uygunluk beyanı olarak kullanmak doğru bir değerlendirme dili değildir.
Kapsamlı değerlendirme
Uygunluk değerlendirmesi seçilen hedefe göre içerik, yapı ve etkileşimleri inceler. Otomatik kontrollerin yanında insan değerlendirmesi ve gerekli yardımcı teknoloji incelemesi yer alabilir. İncelenen sayfalar, durumlar ve yöntemler açıklanır. Sonuç, belirsiz bir 'tamamlandı' sözü yerine hangi kapsamın hangi koşullarda değerlendirildiğini görünür kılar.
Ölçütü sayfadaki davranışla eşleştirmek
WCAG incelemesinde yalnız kontrol listesine işaret koymak yerine ölçütün hangi içerik ve etkileşime uygulandığı gösterilir. Uygulanacak sürüm ve seviye belirtilmeden verilen genel bir uyumluluk ifadesi belirsiz kalır. Bulunan sorunlar tekrar üretilebilir adımlarla kaydedilir.
- Değerlendirilen sürümü ve kapsamı belirt.
- Ölçütleri gerçek ekran ve görev örneklerine bağla.
- Otomatik bulguları manuel kontrolle doğrula.
WCAG puanı diye tek bir değer var mı?
Araçların ürettiği erişilebilirlik puanları WCAG uygunluğunun kendisi değildir. Bir puan yükselirken kullanıcıyı engelleyen önemli bir sorun kalabilir. Sonuç, ölçütler ve değerlendirme kapsamıyla birlikte okunmalıdır.
İşin içinde sorulacaklar.
WCAG uyumu hukuki yükümlülüğü otomatik karşılar mı?
Teknik uygunluk ile belirli bir ülkedeki veya sözleşmedeki yükümlülük aynı konu değildir. Geçerli mevzuat, sektör ve sözleşme koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Bu sözlük maddesi hukuki uygunluk kararı vermez. Proje belgesinde teknik hedefi açık tanımlamak yine yararlıdır; fakat bir standardın adını yazmak bütün kurumsal sorumlulukların çözüldüğü anlamına gelmez. Gerektiğinde ilgili uzmanlıkla kapsam netleştirilir.
AAA her proje için otomatik hedef olmalı mı?
Seviye seçimi ürünün kapsamı, içerik türü ve gereksinimleriyle birlikte konuşulmalıdır. Daha yüksek bir seviyenin adını seçmek tek başına daha iyi bir plan değildir. Önce gerekliliklerin ne olduğunu, hangi içeriklerin kapsandığını ve nasıl değerlendirileceğini anlamak gerekir. Hedefin uygulanabilirliği ve kapsamı açık olmalı. Bazı kullanıcı ihtiyaçları için standardın ötesinde araştırma ve tasarım çalışması da gerekebilir.
Bir ölçüt sağlandıktan sonra tekrar bakmak gerekir mi?
İçerik veya bileşen değişikliği ilgili davranışı etkileyebilir. Yeni bir tema, modal, video veya form alanı daha önceki değerlendirmeyi kısmen geçersiz hale getirebilir. Ortak bileşenlerin kapsamını bilmek, hangi akışların yeniden incelenmesi gerektiğini belirlemeyi kolaylaştırır. Sürekli bütün siteyi aynı ağırlıkta baştan taramak yerine değişikliğin etkisiyle uygun incelemeyi planla; ancak eski bir raporu sonsuza kadar güncel kabul etme.
Bir bulguyu uygulanabilir hale getir
Erişilebilirlik incelemesinden tek bir bulgu seç. Yalnız ölçüt adını değil, gerçek kullanımda ne olduğunu ve hangi düzeltmenin gerekli olduğunu anlatan kısa bir kayıt oluştur.
WCAG ortak bir teknik dil sağlar. Bu dil, gerçek sayfa ve davranışlarla ilişkilendirildiğinde işe yarar. Uygunluk iddiasının kapsamı, kullanılan yöntem ve kanıtın sınırı açık olmalıdır.
Bağlantılı kavramlar
- ErişilebilirlikErişilebilirlik, farklı yetileri ve yardımcı teknolojileri olan insanların bir içeriği algılayabilmesi, kullanabilmesi ve anlayabilmesi için tasarlamaktır.
- ARIAARIA, arayüz öğelerinin rolünü, durumunu ve ilişkilerini yardımcı teknolojilere bildirmeye yarayan erişilebilirlik özellikleridir.
- Alt metinAlt metin, bir görselin içerikteki anlamını veya işlevini metinle sunan alternatiftir.