--- title: "WCAG nedir?" author: Androverse author_url: https://androverse.com.tr/yazar/androverse publisher: Androverse updated_at: 2026-10-15 url: https://androverse.com.tr/sozluk/wcag language: tr --- # WCAG nedir? WCAG, web içeriklerinin erişilebilirliğini değerlendirmek için W3C tarafından yayımlanan başarı ölçütleri ve rehberlerdir. Diğer adlar: Web Content Accessibility Guidelines. ## Nerede işine yarar? Algılanabilirlik, kullanılabilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık ilkeleri altında düzenlenir. Bir sürüm ve uygunluk düzeyi belirtmeden ‘WCAG uyumlu’ demek kapsamı belirsiz bırakır. Değerlendirme otomatik araçlarla birlikte insan kontrolünü de gerektirir. ## Bir cümlede uygulaması Bir formun etiket, hata bildirimi, odak ve klavye davranışını ilgili başarı ölçütleriyle incelemek. ## Neyle karıştırılmamalı? Lighthouse erişilebilirlikte yüksek puan almak tek başına bütün WCAG ölçütlerine uygunluğu kanıtlamaz. ## Ortak ölçüt, somut inceleme Bir ekip 'erişilebilir bir site' istediğinde herkes farklı bir şey anlayabilir. Kimi yalnız renk kontrastını, kimi ekran okuyucuyu, kimi de klavye kullanımını düşünür. WCAG, web içeriği erişilebilirliği için ortak ilkeler ve sınanabilir başarı ölçütleri sunan W3C rehber ailesidir. Algılanabilirlik, kullanılabilirlik, anlaşılabilirlik ve sağlamlık ilkeleri altında düzenlenir; uygunluk hedefi konuşulurken sürüm ve seviye açıkça belirtilmelidir. Örnek bir proje planında yalnız 'erişilebilirlik tamamlanacak' yazmak yerine hangi kapsamın değerlendirileceğini belirleriz. Ana sayfa, hizmet detayı, iletişim formu ve menü akışı farklı durumlar içerir. Yüklenme, hata ve açık modal gibi geçici durumlar da görünür tasarımın parçasıdır. İnceleme yalnız en temiz ekran görüntülerini kapsarsa gerçek kullanımda karşılaşılacak bazı sorunlar dışarıda kalabilir. Standart metni, değerlendirme yöntemleri ve açıklayıcı örnekler aynı tür belge değildir. W3C’nin teknikleri ve açıklamaları uygulamayı anlamaya yardımcı olur; bir örneği kopyalamak bütün ürünün uygun olduğunu göstermez. Ekip, ilgili ölçütün hangi kullanıcı ihtiyacına cevap verdiğini ve mevcut arayüzde nasıl karşılandığını anlamalıdır. Böylece çalışma, madde numaralarını bir rapora yazmaktan çıkıp davranışın incelenmesine dönüşür. WCAG’yi yalnız denetim günü açılan bir dosya olarak kullanmak, sorunları üretimin sonuna bırakabilir. Tasarımda kontrol durumları, içerikte anlamlı başlıklar ve geliştirmede uygun yapı baştan düşünülebilir. Her rolün sorumluluğu belirlenirse birçok karar ortak bileşenlerde tutarlı biçimde uygulanır. Bu yaklaşım sonuç raporunu gereksiz kılmaz; raporun, yapılan çalışmanın gerçek kapsamını ve kalan sınırlamaları anlatmasını kolaylaştırır. Rapor dilinde kapsam dışı kalan alanları görünür tutmak önemlidir. Henüz incelenmemiş bir video arşivi, üçüncü taraf randevu aracı veya giriş gerektiren bölüm varsa bunları sessizce tamamlanmış sayma. Aynı şekilde bulunan bir sorunun bütün sayfalarda bulunduğunu görmeden genelleme yapma. Örneklem, yöntem ve tarih bilgisi raporun neyi anlattığını belirler. Bu açıklık, çalışmanın değerini azaltmaz; sonraki adımı planlamayı mümkün kılar. Ekip düzeltmeleri tamamladığında hangi alanların yeniden değerlendirildiğini kaydeder. Böylece bir uygunluk çalışması yalnız sonuç etiketinden oluşmaz, izlenebilir kararlar ve gerçek gözlemler üzerinden ilerler. Teknik hedef ile yapılan işin kapsamı aynı cümlede anlaşılır hale gelir. ### Sürüm ve seviye Hedefi belirsiz bırakma. WCAG ailesinde farklı sürümler ve A, AA, AAA seviyeleri bulunur. Proje için hangi hedefin seçildiğini ve bunun nedenini belirt. Birkaç ölçütün karşılanmasıyla bütün bir seviyede uygunluk iddiası aynı değildir; ifade edilen kapsam gerçek değerlendirmeyle uyumlu olmalıdır. ### Sayfa ve durum İncelemenin yalnız URL listesinden ibaret olmadığını düşün. Bir formun hata hali, seçili filtreler veya açık menü yeni durumlar oluşturur. Bu durumların hangi yöntemle değerlendirileceğini planla. Kullanıcı akışı içinde ortaya çıkan davranışlar, sabit bir sayfa görüntüsünden anlaşılmayabilir. ### Kanıt Bulguya ilgili ekranı, davranışı ve tekrar üretme koşulunu ekle. Bir ölçütün adını yazmak sorunun nerede olduğunu açıklamaz. Gerekli düzeltme ve yeniden değerlendirme adımını belirt. Rapordaki cümle, incelemeyi yapmamış bir geliştiricinin de neyi değiştireceğini anlamasına yardım etmelidir. ## Standart uygunluğu ile otomatik puan ### Puan çıktısı Bir tarama aracı belirli kuralları otomatik kontrol edip puan veya bulgu listesi üretebilir. Bu çıktı tekrarlanabilir teknik sorunları yakalamak için yararlıdır. Fakat aracın kapsamı standarttaki bütün ölçütleri ve gerçek kullanıcı davranışlarını kapsamayabilir. Tek bir puanı bütün ürün için uygunluk beyanı olarak kullanmak doğru bir değerlendirme dili değildir. ### Kapsamlı değerlendirme Uygunluk değerlendirmesi seçilen hedefe göre içerik, yapı ve etkileşimleri inceler. Otomatik kontrollerin yanında insan değerlendirmesi ve gerekli yardımcı teknoloji incelemesi yer alabilir. İncelenen sayfalar, durumlar ve yöntemler açıklanır. Sonuç, belirsiz bir 'tamamlandı' sözü yerine hangi kapsamın hangi koşullarda değerlendirildiğini görünür kılar. ## Ölçütü sayfadaki davranışla eşleştirmek WCAG incelemesinde yalnız kontrol listesine işaret koymak yerine ölçütün hangi içerik ve etkileşime uygulandığı gösterilir. Uygulanacak sürüm ve seviye belirtilmeden verilen genel bir uyumluluk ifadesi belirsiz kalır. Bulunan sorunlar tekrar üretilebilir adımlarla kaydedilir. - Değerlendirilen sürümü ve kapsamı belirt. - Ölçütleri gerçek ekran ve görev örneklerine bağla. - Otomatik bulguları manuel kontrolle doğrula. ## WCAG puanı diye tek bir değer var mı? Araçların ürettiği erişilebilirlik puanları WCAG uygunluğunun kendisi değildir. Bir puan yükselirken kullanıcıyı engelleyen önemli bir sorun kalabilir. Sonuç, ölçütler ve değerlendirme kapsamıyla birlikte okunmalıdır. ## Bu karar, işinin neresinde? WCAG kavramının bir projede nasıl ele alındığını; yaklaşım, süreç ve teslimler üzerinden incele. [Web tasarım & yazılım](https://androverse.com.tr/hizmetler/web-tasarim-yazilim) ## Karar masası ### WCAG uyumu hukuki yükümlülüğü otomatik karşılar mı? Teknik uygunluk ile belirli bir ülkedeki veya sözleşmedeki yükümlülük aynı konu değildir. Geçerli mevzuat, sektör ve sözleşme koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Bu sözlük maddesi hukuki uygunluk kararı vermez. Proje belgesinde teknik hedefi açık tanımlamak yine yararlıdır; fakat bir standardın adını yazmak bütün kurumsal sorumlulukların çözüldüğü anlamına gelmez. Gerektiğinde ilgili uzmanlıkla kapsam netleştirilir. ### AAA her proje için otomatik hedef olmalı mı? Seviye seçimi ürünün kapsamı, içerik türü ve gereksinimleriyle birlikte konuşulmalıdır. Daha yüksek bir seviyenin adını seçmek tek başına daha iyi bir plan değildir. Önce gerekliliklerin ne olduğunu, hangi içeriklerin kapsandığını ve nasıl değerlendirileceğini anlamak gerekir. Hedefin uygulanabilirliği ve kapsamı açık olmalı. Bazı kullanıcı ihtiyaçları için standardın ötesinde araştırma ve tasarım çalışması da gerekebilir. ### Bir ölçüt sağlandıktan sonra tekrar bakmak gerekir mi? İçerik veya bileşen değişikliği ilgili davranışı etkileyebilir. Yeni bir tema, modal, video veya form alanı daha önceki değerlendirmeyi kısmen geçersiz hale getirebilir. Ortak bileşenlerin kapsamını bilmek, hangi akışların yeniden incelenmesi gerektiğini belirlemeyi kolaylaştırır. Sürekli bütün siteyi aynı ağırlıkta baştan taramak yerine değişikliğin etkisiyle uygun incelemeyi planla; ancak eski bir raporu sonsuza kadar güncel kabul etme. ## Bir bulguyu uygulanabilir hale getir Erişilebilirlik incelemesinden tek bir bulgu seç. Yalnız ölçüt adını değil, gerçek kullanımda ne olduğunu ve hangi düzeltmenin gerekli olduğunu anlatan kısa bir kayıt oluştur. - [ ] Sorunun görüldüğü sayfa ve durumu yaz. Menü açık mı, form hatalı mı, kullanıcı hangi işlemi yaptı? Bu bağlam olmadan bulguyu tekrar üretmek zorlaşabilir. Kullanılan yöntem ve ortamın gerekli ayrıntılarını ekle; gereksiz kişisel bilgi kaydetme. - [ ] Beklenen davranışı ve gerçekleşen davranışı ayrı cümlelerde anlat. Teknik çözümü hemen dayatmadan hangi kullanıcı ihtiyacının karşılanmadığını belirt. Böylece ekip, aynı sorunu farklı ama uygun bir yöntemle çözme alanına sahip olur. - [ ] İlgili ölçütü doğru kapsamıyla ilişkilendir. Tek bir sorunun birden fazla yönü olabilir; madde sayısını artırmak raporu güçlendirmez. Ölçütün ne istediğini resmi açıklamadan incele ve bulguyla ilişkisini açıkça kur. Şüpheli noktayı kesin sonuç gibi yazma. - [ ] Düzeltmeden sonra hangi durumda yeniden bakılacağını belirt. Normal ekranın yanında ilgili hata veya etkileşim hali de görülmeli. Sonuç notuna gerçekten yapılan değerlendirmeyi yaz. Bir kod değişikliğinin varlığı, sorunun giderildiğinin tek başına kanıtı değildir. WCAG ortak bir teknik dil sağlar. Bu dil, gerçek sayfa ve davranışlarla ilişkilendirildiğinde işe yarar. Uygunluk iddiasının kapsamı, kullanılan yöntem ve kanıtın sınırı açık olmalıdır. ## Bağlantılı kavramlar - [Erişilebilirlik](https://androverse.com.tr/sozluk/erisilebilirlik) — Erişilebilirlik, farklı yetileri ve yardımcı teknolojileri olan insanların bir içeriği algılayabilmesi, kullanabilmesi ve anlayabilmesi için tasarlamaktır. - [ARIA](https://androverse.com.tr/sozluk/aria) — ARIA, arayüz öğelerinin rolünü, durumunu ve ilişkilerini yardımcı teknolojilere bildirmeye yarayan erişilebilirlik özellikleridir. - [Alt metin](https://androverse.com.tr/sozluk/alt-metin) — Alt metin, bir görselin içerikteki anlamını veya işlevini metinle sunan alternatiftir. ## Konuyu uygulamaya taşı - [Web tasarım & yazılım](https://androverse.com.tr/hizmetler/web-tasarim-yazilim) — WCAG kavramının bir projede nasıl ele alındığını; yaklaşım, süreç ve teslimler üzerinden incele. - [Menüyü bulmak bir yetenek değil.](https://androverse.com.tr/blog/menuyu-bulmak-bir-yetenek-degil) — WCAG ile ilgili tasarım kararını Androverse’nin uygulama örnekleri ve değerlendirme sorularıyla birlikte düşün. ## Kaynaklar - [W3C WAI — WCAG](https://www.w3.org/WAI/standards-guidelines/wcag/) [Androverse profili](https://androverse.com.tr/yazar/androverse) · [Yayın ilkeleri](https://androverse.com.tr/yayin-ilkeleri)