--- title: "Önbellek nedir?" author: Androverse author_url: https://androverse.com.tr/yazar/androverse publisher: Androverse updated_at: 2026-10-15 url: https://androverse.com.tr/sozluk/onbellek language: tr --- # Önbellek nedir? Önbellek, daha önce elde edilmiş bir yanıtı veya kaynağı uygun koşullarda yeniden kullanarak tekrar işi azaltmaktır. Diğer adlar: Cache, caching. ## Nerede işine yarar? Ne kadar süre tutulacağı ve ne zaman geçersiz olacağı tanımlanır. Tarayıcı, ara sunucu ve uygulama önbellekleri farklı davranabilir. İçerik güncellemesinde eski yanıtın ne zaman yenileneceği düşünülmezse kullanıcı tutarsız sürümler görebilir. ## Bir cümlede uygulaması Sürüm içeren statik görsellere uzun, güncellenebilir sayfa yanıtlarına kontrollü bir önbellek süresi vermek. ## Neyle karıştırılmamalı? Önbellek yalnız daha hızlı yükleme değil, verinin ne kadar güncel kalacağına ilişkin bir karardır. ## Aynı soruya her defasında yeniden cevap verme. Bir yazı sayfasının başlığı, gövdesi ve kapağı gün boyunca değişmiyor. Her ziyaretçide veriyi yeniden okuyup aynı çıktıyı oluşturmak yerine hazırlanmış yanıtı bir süre saklamak mümkün. Önbellek bu tekrar kullanımın genel adıdır. Tarayıcıda, dağıtım ağında veya uygulamanın kendi içinde bulunabilir. Önemli soru önbelleğin varlığı değil, neyi hangi anahtarla ve ne kadar süre tuttuğudur. Yanlış yanıtın hızlı gelmesi iyi bir kullanıcı deneyimi sayılmaz. Bir mağazada ürün açıklamasıyla stok bilgisini aynı süre sakladığını düşün. Açıklama saatlerce aynı kalabilir; stok son satın almayla değişir. İkisini aynı kurala bağlamak ya gereksiz hesaplamaya ya da eski bilgiye yol açar. Önbellek tasarımında verileri güncellik ihtiyacına göre ayırmak gerekir. Bu yalnız teknik bir optimizasyon değildir: kullanıcıya gösterilen uygunluk, fiyat ve bekleme mesajı da bu kararın sonucudur. En güncel görünmesi gereken bilgi için farklı bir doğrulama yolu gerekebilir. Bir başka sorun kopyanın kime ait olduğudur. Herkese açık bir yazı ortak önbellekte tutulabilir; kullanıcıya özel hesap ekranı aynı biçimde paylaşılamaz. Adrese bakmak her zaman yeterli değildir; dil, yetki veya oturum bilgisi yanıtı değiştirebilir. Bu değişkenler doğru ele alınmazsa farklı kişilere aynı kopya gider. Önbellek anahtarını gereğinden fazla parçalamak da paylaşılabilecek yanıtları ayrı saklayıp yararı azaltabilir. Doğru ayrım, içerik ve erişim modeliyle birlikte kurulur. Güncelleme anı ayrıca tasarlanır. Kaynakta yazı değiştiğinde tarayıcı, CDN ve uygulama önbelleğinin hepsi aynı anda yenilenmeyebilir. Dosya adında sürüm veya içerik özeti kullanmak statik varlıkları değiştirmeyi kolaylaştırır. İçerik yanıtında ise süre, yeniden doğrulama ve gerektiğinde temizleme yaklaşımı belirlenir. Editörün yeni içerik yayımlandı dediği an ile ziyaretçinin yeni kopyayı gördüğü an arasındaki fark açıklanabilir olmalıdır. Önbellek kararında en zor sorulardan biri, yanlış eskiliğin maliyetidir. Bir proje kapağının birkaç dakika eski kalmasıyla hesaba özel erişim bilgisinin eski kalması aynı riski taşımaz. Verileri yalnız boyutlarına göre değil, değişim sıklığına ve yanlış sürümün etkisine göre sınıflandır. Kullanıcı bir ayarı kaydettikten sonra kendi yeni değerini görmeyi bekler; ortak önbellek bu beklentiyi yanlış yönetebilir. Okuma ve yazma akışlarının ilişkisini tasarlamak bu yüzden önemlidir. Bir verinin nerede saklandığını, ne zaman geçersiz sayıldığını ve güncellemeden sonra hangi ekranın yeniden alınacağını açıklayan küçük bir kayıt, karmaşık ama belgesiz süre ayarlarından daha anlaşılır olabilir. ### Anahtar Hangi istekler aynı yanıtı paylaşabilir? Dil, kullanıcı veya seçili mağaza gibi farkları düşün. Bir parametreyi yok saymak yanlış içeriği, gereksiz parametreleri anahtara katmak ise düşük tekrar kullanımını doğurabilir. ### Tazelik Yanıtın ne kadar süre geçerli kabul edileceğini belirle. Süresi dolmuş olması içeriğin kesin değiştiği anlamına gelmez; kaynağa danışarak yeniden doğrulanması gerekebilir. Teknik süreyi gerçek içerik beklentisinden çıkar. ### Geçersizleştirme Kaynak değiştiğinde hangi kopyaların yenileneceğini planla. Bir proje başlığı değişiyorsa detay sayfası yanında liste ve ilişkili kartlar da etkilenebilir. Yalnız tek adresi temizlemek tutarsız görünüm bırakabilir. ## Saklamamak ile doğrulamak aynı şey değil. ### Kopyayı saklama Bazı yanıtların tutulmaması gerekir. Böyle bir karar, ilgili önbellek katmanının saklama davranışına yönelik açık bir kural ister. Özellikle kişisel bilgi veya hızla geçersizleşen işlem sonucu için neyin saklandığını bilmek önemlidir. Sayfayı yenilemenin her katmandaki kopyayı temizleyeceğini varsaymak doğru değildir. ### Kopyayı yeniden doğrula Bir yanıt saklanabilir, fakat yeniden kullanılmadan önce kaynağa danışılması istenebilir. Kaynak değişmediyse tüm gövdeyi tekrar göndermeden önceki kopya kullanılabilir. Örneğin no-cache ile no-store aynı amacı anlatmaz. Başlıkların isimlerinden gündelik anlam çıkarmak yerine gerçek protokol davranışı ve kullanılan platformun kuralları incelenir. ## Hız kadar güncelliği de tasarlamak Önbellek kullanırken neyin saklandığı, kimin görebileceği ve ne zaman yenileneceği birlikte belirlenir. Herkese açık bir görselle kişiye özel bir hesabın verisi aynı kurala bağlanamaz. Eski içerik gösterme olasılığı, performans kazancıyla birlikte değerlendirilir. - Ortak içerik ile kişisel veriyi ayır. - Süre dolumu ve güncelleme sonrası geçersizleştirmeyi belirle. - İlk istek, önbellek isabeti ve eski kayıt durumlarını ayrı dene. ## Önbelleği temizlemek kalıcı çözüm mü? Yanlış saklama kuralının etkisini geçici olarak kaldırabilir. Kural düzeltilmezse aynı sorun yeniden oluşur. Sorunun tarayıcıda, CDN'de veya uygulama katmanında olduğunu belirlemek gerekir. ## Bu karar, işinin neresinde? Önbellek kavramının bir projede nasıl ele alındığını; yaklaşım, süreç ve teslimler üzerinden incele. [Web tasarım & yazılım](https://androverse.com.tr/hizmetler/web-tasarim-yazilim) ## Karar masası ### Önbelleği temizlemek sorunu çözmek midir? Bazen eski içeriği geçici olarak kaldırır, ancak neden yanlış kopyanın tutulduğunu çözmez. Yanlış anahtar, aşırı uzun süre veya eksik güncelleme ilişkisi devam ediyorsa sorun yeniden oluşur. Önce hangi katmanın eski yanıtı verdiği belirlenir. Tarayıcı kopyasıyla CDN kopyasının davranışı farklı olabilir. Kalıcı düzeltme, temizleme düğmesine bağımlı olmayan açık bir yayın ve tazelik kuralı kurmaktır. ### Her şeyi uzun süre saklamak daha hızlı mı? Tekrar kullanımı artırabilir ama doğruluk pahasına yapılmamalıdır. İçeriğin değişme sıklığı, kullanıcıya özel olup olmadığı ve hata hâlinde kabul edilecek yaş birlikte değerlendirilir. Sürüm adı değişen bir görsel uzun süre tutulabilirken fiyat veya hesap sonucu aynı politikayı paylaşmayabilir. Hız hedefi, hangi bilginin ne kadar eski olabileceğine dair ürün kararıyla desteklenmelidir. ### Eski kopya gösterirken yenilemek ne işe yarar? Uygun içerikte ziyaretçiyi bekletmeden mevcut kopyayı sunup arka planda yenilemek yararlı olabilir. Fakat bu davranış her veri türü için doğru değildir. Bir editoryal liste kısa süre eski kalabilir; bir işlemin güncel yetki sonucu aynı rahatlıkla eski sunulmamalıdır. Yöntemin adı kadar hangi yanıt üzerinde kullanıldığı ve yenileme başarısızlığında ne olacağı da önemlidir. ## Bir içeriğin bütün kopyalarını izle. Bir blog kapağını değiştirdiğini düşün. Görsel dosyası, sayfa HTML’i, liste kartı ve sosyal paylaşım görünümü farklı yerlerde tutulabilir. Bu değişikliğin hangi kopyaları etkileyeceğini çizerek önbellek politikasını içerik ekibinin de anlayacağı bir dille yaz. - [ ] Aynı görselin adresini kullanan bütün yerleri listele. Dosyanın içeriğini aynı adreste değiştirmek ile yeni sürüm adresi vermek arasındaki farkı belirt. Hangi yaklaşımın eski kopyaları doğal olarak geride bırakacağını düşün. - [ ] Tarayıcı, CDN ve uygulama katmanlarını ayrı işaretle. Her birinin kopyayı ne kadar süre tuttuğunu ve hangi olayla yenilediğini yaz. Tek bir başlığın bütün katmanlarda aynı şekilde uygulanacağını varsayma; platform davranışını belgeyle eşleştir. - [ ] Görsel yenilenip HTML eski kaldığında ne görüleceğini tarif et. Liste ve detayın farklı zamanlarda güncellenmesi kabul edilebilir mi? Yayın adımlarını bu tutarlılık beklentisine göre sırala; yalnız dosya yüklemeyi bitiş sayma. - [ ] Yanlış kapak yayımlandığında geri dönüş yolunu yaz. Önceki dosyanın adresi, yeni sürümün temizlenmesi ve ilişkili sayfaların yenilenmesi anlaşılır olsun. Böylece hata anında rastgele bütün önbelleği boşaltmak tek seçenek olarak kalmaz. Önbellek bir hız hilesinden çok, bilginin yaşam süresine dair anlaşmadır. Doğru kopya, doğru kişiye, kabul edilebilir bir yaşla ulaştığında teknik kazanım kullanıcı deneyimine dönüşür. ## Bağlantılı kavramlar - [CDN](https://androverse.com.tr/sozluk/cdn) — CDN, içeriklerin farklı ağ noktalarından kullanıcılara sunulmasını sağlayan dağıtım ağıdır. - [SSG](https://androverse.com.tr/sozluk/ssg) — SSG, sayfa içeriğinin kullanıcı isteğinden önce oluşturulup hazır HTML olarak sunulması yaklaşımıdır. - [LCP](https://androverse.com.tr/sozluk/lcp) — LCP, sayfanın görünür alanındaki en büyük uygun içerik öğesinin gösterilme zamanını ölçen bir yükleme metriğidir. ## Konuyu uygulamaya taşı - [Web tasarım & yazılım](https://androverse.com.tr/hizmetler/web-tasarim-yazilim) — Önbellek kavramının bir projede nasıl ele alındığını; yaklaşım, süreç ve teslimler üzerinden incele. - [Sunumda “disruptive”. Çıktıda aynı şablon.](https://androverse.com.tr/blog/sunumda-disruptive-ciktida-ayni-sablon) — Önbellek ile ilgili tasarım kararını Androverse’nin uygulama örnekleri ve değerlendirme sorularıyla birlikte düşün. ## Kaynaklar - [MDN — HTTP caching](https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Guides/Caching) [Androverse profili](https://androverse.com.tr/yazar/androverse) · [Yayın ilkeleri](https://androverse.com.tr/yayin-ilkeleri)